وب سایت خبر گزاری عقاب نیوز

از ریشه های فساد تا چالش های مبارزه با آن/ زکی

170

فساد در ادارات افغانستان از عوامل گوناگون ناشی می شود. البته برخی از این عوامل نقش اساسی و عمده را در گسترش فساد داشته است و برخی دیگر زمینه ها و بسترهای فساد را در ادارات را فراهم کرده است؛ اما این پدیده به هر حال سبب بدنامی افغانستان در انظار جامعه بین المللی و کاهش اعتماد میان مردم و مقامات حکومتی، ضعف و نارسایی اداری و از بین رفتن میلیاردها افغانی از سرمایه های ملی گردیده است. به این خاطر مبارزه با فساد هم جزؤ اولویت ها و ضرورت های اساسی دولت است و هم آزمونی برای دستگاه حکومتی به شمار می رود. هرنوع قضاوت و داوری در باره کارایی و ناکارایی حکومت به ارزیابی مردم از مؤفقیت های حکومت در قبال فساد می شود.
البته فساد در ادارات افغانستان، تنها به مشکلات درون اداره محدود نمی شود، بلکه این پدیده عمدتا از مسایل بیرونی تأثیر پذیرفته و در سایه آنها به حیات خود ادامه می دهد. امروزه پدیده فساد در افغانستان به لحاظ پیچیدگی و نیز پیامد مخرب و ناگوار آن در مسایل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و امنیتی، در کنار پدیده های ویرانگری چون تروریسم و مافیای موادمخدر مورد بحث و مطالعه قرار می گیرد. به این خاطر در روند مبارزه با  فساد باید ارتباط ارگانیک این پدیده ها با همدیگر مورد توجه قرار بگیرد.
حکومت افغانستان در سال های گذشته بارها اعلان کرده که با فساد اداری مبارزه کرده و اصلاحات لازم را در قوانین، ساختار و تشکیلات اداری به وجود می آورد؛ اما این مبارزه تا هنوز رضایت بخش نبوده است. تعمیق و گسترش فساد در افغانستان از یک طرف کارکرد ادارات را مختل ساخته و از روند عادی و قانونی آن خارج کرده است و از سوی دیگر پای مقامات بلند پایه حکومتی، رهبران سیاسی و زورمندان را نیز در چرخه فساد گیر انداخته است.
درحال حاضر مبارزه با فساد از هرجا و از هر اداره¬ی که شروع شود، بالاخره سرنخ های آن به یک و یا چند تن از مقامات دولتی و یا زورمندان غیر دولتی می رسد. شرایط ناسالم سیاسی، قومی سازی پدیده های مجرمانه و ضعف نهادهای امنیتی، عدلی و قضایی در تعقیب، دستگیری و محاکمه اشخاص زورمند و مقامات دولتی، مبارزه با این پدیده را با چالش های فراوانی روبرو ساخته است.
نهادهای امنیتی، عدلی و قضایی از مهمترین نهادهایی اند که در امر مبارزه با فساد اداری در کشور نقش ایفا می کنند. در حالی که در افغانستان این سه نهاد، از فاسدترین نهادهای دولتی به شمار می روند. رییس جمهور وزارت داخله را قلب فساد در افغانستان نامید و گزارش های مؤسسات تحقیقاتی خارجی نشان می دهند که بیشترین موارد فساد در ارگان های عدلی و قضایی کشور وجود دارد. رشوه، حمایت غیر قانونی، خویش خوری، تبارگرایی و فعالیت نظارتی ضعیف از موارد شایع فساد در این ادارات به شمار می آید. 
ناامنی و تداوم جنگ، ضعف سیستم اداری، کمبود ظرفیت های مسلکی، بروکراسی فرسوده و ناکارامد، قوانین ناقص و نامتناسب با شرایط زمان و دخالت بی رویه مقامات دولتی از مشکلات و چالش‌ها یی اند که به ادامه روند فساد در ادارات کمک کرده است. 
دیروز کمیته مستقل مشترک نظارت و ارزیابی مبارزه با فساد اداری در افغانستان گزارشش را در مورد فساد در لوی سارنوالی افغانستان منتشر کرد. این نهاد گفته بود که فساد در دستگاه عدلی وجود دارد، اما نسبت به گذشته بهبود یافته است.
حجم فساد در دستگاه عدلی در سال های گذشته دسترسی شهروندان را به عدالت ناممکن ساخته بود و سبب بی اعتمادی و بی باوری عمومی نسبت به کارکرد نهادهای عدلی و قضایی گردیده بود. به نظر می رسد پارامترهایی که به کاهش فساد در این نهاد کمک کرده به مسایل زیر مربوط می شود:
تغییر در ساختار لوی سارنوالی، برکناری سارنوالانی که به فساد دست داشته اند، رعایت هرچند اندک اصل شایسته سالاری در تقرری ها، آغاز برنامه های اصلاحی و تلاش برای رفع کاستی ها و نابسامانی های موجود در این اداره.
این مسایل تاحدودی در بهبود وضعیت اداری در نهاد عدلی افغانستان کمک کرده است، اما باید توجه داشت که اولا این تلاش ها در از بین بردن فساد در ادارات کافی نیست و ثانیا در مبارزه با فساد اداری، علاوه بر رسیدگی به مشکلات درونی، بایستی سازوکارهای بیرونی مؤثر بر کاهش فساد را نیز مدنظر قرار داد.
(زکی)

image

Comments are closed.